Nakolanniki robocze EN 14404: typy, poziomy i dobór

Autor: Zespół ekspertów ventabe bhp · Zaktualizowano: 16 października 2026

Nakolanniki robocze dobiera się według serii norm EN 14404:2024: typ (1–4) mówi, jak ochraniacz jest noszony, a poziom (0, 1, 1U, 2) — na jakim podłożu chroni. Według zestawienia jednostki notyfikowanej SATRA poziom 1 oznacza odporność na przebicie powyżej 100 N, a poziom 2 — powyżej 250 N. Wkład do spodni chroni zgodnie z normą w odzieży, z którą został zbadany, albo w systemie kompatybilnym według EN 14404-4:2024.

Stan prawny i normalizacyjny na 13 października 2026 r. Poniżej: kiedy ochrona kolan jest obowiązkiem pracodawcy, co zmieniło wydanie z 2024 r. i jak czytać oznaczenia przy zakupie.

Kiedy pracodawca musi zapewnić ochronę kolan?

Wtedy, gdy ocena ryzyka zawodowego wykaże zagrożenie, którego nie da się usunąć organizacją pracy. Żaden przepis nie zawiera listy zawodów z obowiązkowymi nakolannikami — rodzaje środków ochrony indywidualnej niezbędnych na stanowiskach ustala pracodawca (art. 237⁸ § 1 Kodeksu pracy).

Przepisy dają jednak wyraźną wskazówkę. Załącznik nr 2 do rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP, w brzmieniu obowiązującym od 20 listopada 2021 r., zawiera trzy tabele, które pracodawca uwzględnia przy ustalaniu środków ochrony (§ 6 załącznika). Nakolanniki wymieniają wprost dwie z nich:

Tabela nr 2 przy zagrożeniu „statyczny ucisk na części ciała” wskazuje dla kolan nakolanniki, a jako przykład działalności — wykładanie bloków, płytek i kostki na podłożu (budowanie budynków, konstrukcje inżynierii lądowej).
Tabela nr 3 wymienia „nakolanniki (ochraniacze kolana)” wśród środków ochrony kończyn dolnych.

Tabela nr 2 podaje przykłady prac, w których stosowanie środków ochrony „może być wymagane” — nie jest katalogiem zamkniętym. Jeżeli praca w pozycji klęczącej jest stałym elementem stanowiska, nakolanniki powinny znaleźć się w ocenie ryzyka i w tabeli przydziału. Wtedy obowiązują już zwykłe zasady: pracodawca dostarcza je nieodpłatnie (art. 237⁶ § 1 Kodeksu pracy) i nie dopuszcza do pracy bez nich (art. 237⁹ § 1).

Kolejność działań jest ta sama co przy każdym zagrożeniu: środki ochrony indywidualnej stosuje się, gdy zagrożeń nie można uniknąć ani wystarczająco ograniczyć organizacją pracy lub ochroną zbiorową (załącznik nr 2, § 1 pkt 1). Jak przejść od zagrożenia do konkretnego środka, opisujemy w poradniku o ocenie ryzyka zawodowego i doborze ŚOI.

Co zmieniła seria norm EN 14404:2024?

Jednoczęściową normę EN 14404:2004+A1:2010 zastąpiła seria sześciu części: część 1 opisuje metody badań, a części 2–6 — wymagania dla poszczególnych typów ochraniaczy. Największa zmiana dotyczy odzieży: spodnie z kieszenią na nakolannik podlegają badaniu i certyfikacji razem z wkładem albo jako element systemu.

Część serii	Typ	Co obejmuje	Norma zharmonizowana z rozporządzeniem (UE) 2016/425
EN 14404-1:2024	—	Metody badań	brak w wykazie
EN 14404-2:2024	Typ 1	Ochraniacze kolan zakładane na odzież, mocowane taśmami	tak
EN 14404-3:2024	Typ 2	Indywidualne połączenie nakolanników z wyrobami odzieżowymi — konkretny wkład z konkretnym modelem odzieży	tak, z zastrzeżeniem w wykazie
EN 14404-4:2024	Typ 2	Połączenie nakolanników kompatybilnych z wyrobami odzieżowymi — wkłady i odzież o znormalizowanych wymiarach	tak
EN 14404-5:2024	Typ 3	Maty pod kolana	brak w wykazie
EN 14404-6:2024	Typ 4	Nakolanniki będące częścią innych urządzeń, np. z funkcją siedziska	tak

Wykaz norm zharmonizowanych opublikowano w decyzji wykonawczej Komisji (UE) 2026/1279 z 12 czerwca 2026 r. Części 2, 3, 4 i 6 trafiły do niego po raz pierwszy decyzją (UE) 2025/895 z 14 maja 2025 r. Przy części 3 Komisja zastrzegła, że do domniemania zgodności w zakresie dopasowania do budowy ciała konieczne jest spełnienie także pkt 5.5.1.3 normy.

Jednostka notyfikowana SATRA wskazuje jeszcze dwie zmiany: w większości części serii obok minimalnych stref ochrony pojawiły się rozmiary „mały” i „duży” oparte na szerokości rzepki, a wkłady uniwersalne — pasujące do wielu modeli spodni — mają w części 4 ściśle określony rozmiar i kształt oraz dodatkową próbę zginania.

Czy nakolanniki z oznaczeniem EN 14404:2004+A1:2010 są nadal w obrocie?

Tak. Według DGUV, niemieckiego związku ustawowych ubezpieczycieli wypadkowych, ochraniacze zbadane i certyfikowane według poprzedniej normy mogą być udostępniane na rynku do wygaśnięcia certyfikatu. Jednostka notyfikowana SATRA podaje, że nowe wnioski o certyfikację i odnowienia certyfikatów muszą już spełniać wydanie z 2024 r. Na kartach produktów przez pewien czas będą więc występować oba oznaczenia — o tym, które obowiązuje dla danego modelu, rozstrzyga deklaracja zgodności UE.

Jaki poziom ochrony wybrać: 0, 1, 1U czy 2?

Poziom wybiera się według podłoża. Jednostka notyfikowana SATRA opisuje poziomy tak: poziom 0 nie zapewnia ochrony przed przebiciem, poziom 1 oznacza odporność na przebicie powyżej 100 N, a poziom 2 — powyżej 250 N. Wydanie z 2024 r. dodało poziom 1U: odporność jak w poziomie 1, ale rozkład nacisku i ergonomia badane na podłożu nierównym.

Poziom wg EN 14404:2024	Odporność na przebicie	Podłoże w badaniu rozkładu nacisku i ergonomii	Punkt wyjścia do doboru
0	brak deklarowanej ochrony	płaskie, równe	gładkie posadzki bez drobnych ostrych przedmiotów
1	powyżej 100 N	płaskie, równe	równe podłoże, na którym mogą leżeć drobne twarde elementy
1U	powyżej 100 N	nierówne	podłoże nierówne przy umiarkowanym ryzyku przebicia
2	powyżej 250 N	nierówne	trudne warunki: gruz, kamienie, nierówny teren

Trzy pierwsze kolumny pochodzą z zestawienia jednostki notyfikowanej SATRA. Ostatnia to nasza wskazówka do oceny ryzyka, nie zapis normy.

W poprzednim wydaniu, które nadal znajdziesz na wielu etykietach, poziomy były trzy: 0 (bez ochrony przed przebiciem), 1 (odporność przy sile co najmniej 100 N) i 2 (co najmniej 250 N) — tak opisuje je instrukcja użytkowania wkładów Portwest.

Poziom mówi o podłożu, nie o „jakości” ochraniacza. Wkład poziomu 0 w spodniach glazurnika pracującego na czystej wylewce może być dobranym rozwiązaniem. Ten sam wkład na budowie pełnej gruzu — już nie.

Czy spodnie z kieszeniami na nakolanniki chronią bez właściwego wkładu?

Nie. W typie 2 środkiem ochrony jest połączenie wkładu z odzieżą, a nie sam wkład ani sama kieszeń. Według jednostki notyfikowanej SATRA odzież z kieszenią na nakolannik musi być zbadana i certyfikowana według EN 14404-3:2024 (połączenie indywidualne) albo EN 14404-4:2024 (system kompatybilny) i odpowiednio oznakowana.

Powód jest praktyczny: o ochronie decyduje to, czy wkład pozostaje na rzepce, gdy pracownik klęka. Za głęboka, za szeroka albo źle umieszczona kieszeń przesuwa wkład poza kolano.

Dobrze widać to w dokumentach producentów. Karta spodni Portwest T719 podaje: „EN 14404:2004+A1:2010 Typ 2 Poziom 0 (jedynie w przypadku używania łącznie z S156)”. Instrukcja wkładów tej marki zaznacza, że wkład jest przeznaczony do kieszeni na kolanach spodni Portwest i musi być w niej umieszczony centralnie. Inny wkład Portwest, KP44, ma z kolei poziom 1.

Wniosek zakupowy: spodnie i wkłady zamawiaj jako komplet wskazany przez producenta. Wkład innej marki włożony do tych samych spodni może pasować wymiarem, ale deklarowany typ i poziom dotyczą tylko zbadanego połączenia — chyba że oba elementy mają oznaczenie systemu kompatybilnego według EN 14404-4:2024.

W ofercie ventabe bhp kieszenie na wkłady mają m.in. spodnie z kieszeniami kaburowymi — na kartach modeli z potwierdzoną ochroną kolan znajdziesz oznaczenie EN 14404. Pełny wybór krojów jest w kategorii spodnie robocze, a różnice między nimi opisujemy w poradniku spodnie robocze — rodzaje i materiały.

Jak dobrać nakolanniki robocze do stanowiska?

Odpowiedz na trzy pytania: jak długo i jak często pracownik klęczy, po jakim podłożu oraz czy przemieszcza się między miejscami pracy. Pierwsze dwa wyznaczają poziom, trzecie — typ.

Sytuacja na stanowisku	Typ do rozważenia	Na co zwrócić uwagę
Klęczenie przez dużą część zmiany, ciągłe przemieszczanie się (układanie płytek, paneli, wykładzin)	Typ 2 — wkłady w spodniach	Komplet spodnie + wkład wskazany przez producenta; poziom według podłoża; rozmiar spodni decyduje o położeniu wkładu
Klęczenie okazjonalne, różna odzież (serwis, prace instalacyjne, konserwacja)	Typ 1 — zakładane na odzież	Regulacja i stabilność taśm; czy ochraniacz nie zsuwa się przy wstawaniu
Praca w jednym miejscu, na twardym podłożu	Typ 3 — mata pod kolana	Mata nie jest noszona — sprawdza się, gdy stanowisko się nie przesuwa; część 5 serii nie jest normą zharmonizowaną
Długa praca nisko przy podłodze z potrzebą odciążenia nóg	Typ 4 — nakolanniki z dodatkową funkcją, np. siedziskiem	Masa i wymiary urządzenia, miejsce na stanowisku
Podłoże nierówne, gruz, żwir, kamienie (roboty brukarskie, ziemne, dekarskie)	Typ 1 lub 2 w poziomie 1U albo 2	Odporność na przebicie i badanie na podłożu nierównym
Podłoże mokre	dowolny typ z deklarowaną odpornością na wodę	Odporność na wodę jest w serii wymaganiem dodatkowym — nie każdy model ją ma

Tabela porządkuje wybór, nie zastępuje oceny ryzyka. Z przepisów wynika wprost tylko przykład wykładania bloków, płytek i kostki. Pozostałe stanowiska — monterów podłóg, instalatorów, dekarzy, brukarzy, pracowników utrzymania zieleni — ocenia się według rzeczywistego czasu pracy w klęku i rodzaju podłoża.

Ochraniacze zakładane na odzież i maty znajdziesz w kategorii nakolanniki i maty. Jeżeli pracownicy poruszają się w strefie ruchu pojazdów, kieszenie na wkłady mają także spodnie ostrzegawcze z kieszeniami kaburowymi.

Jakie choroby zawodowe wiążą się z pracą na kolanach?

Wykaz chorób zawodowych w pozycji 19 „Przewlekłe choroby układu ruchu wywołane sposobem wykonywania pracy” wymienia m.in. przewlekłe zapalenie kaletki maziowej (pkt 2) oraz przewlekłe uszkodzenie łąkotki u osób wykonujących pracę w pozycji klęczącej lub kucznej (pkt 3) — rozporządzenie Rady Ministrów z 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych.

Dla obu jednostek okres, w którym udokumentowane objawy upoważniają do rozpoznania choroby zawodowej mimo zakończenia pracy w narażeniu, wynosi 1 rok. W pozycji 20 wykaz wymienia ponadto uszkodzenie nerwu strzałkowego wspólnego u osób pracujących w pozycji kucznej.

Nakolannik zmniejsza nacisk i chroni przed urazem od podłoża, ale nie usuwa obciążenia stawu. Rozporządzenie (UE) 2016/425 wymaga, aby środki chroniące przed uciskiem statycznym amortyzowały jego skutki tak, by zapobiec poważnym urazom lub przewlekłym dolegliwościom (załącznik II pkt 3.2). Producenci sami zaznaczają granice tej ochrony: instrukcja wkładów Portwest mówi o „ograniczonej ochronie” i zaleca regularne opuszczanie pozycji klęczącej.

Dlatego ochronę kolan planuje się razem z organizacją pracy:

ograniczenie czasu klęczenia — narzędzia na wysięgnikach, praca z podestu lub stołu tam, gdzie to możliwe;
rotacja czynności i przerwy na zmianę pozycji;
badania profilaktyczne — wskazówki metodyczne przewidują dla pracy w wymuszonej pozycji badania okresowe co 3–5 lat (załącznik nr 1 do rozporządzenia z 30 maja 1996 r., część V, pkt 8), więc pozycja klęcząca powinna być opisana w skierowaniu.

Jak czytać oznaczenia i dokumenty nakolanników?

Według DGUV ochraniacze kolan są środkami ochrony indywidualnej kategorii II, a ta kategoria wymaga badania typu UE w jednostce notyfikowanej (art. 19 lit. b rozporządzenia 2016/425), oznakowania CE i deklaracji zgodności UE. W deklaracji i instrukcji szukaj czterech informacji: numeru części normy z rokiem, typu, poziomu oraz — dla typu 2 — odzieży, z którą wkład zbadano.

Norma z datą. „EN 14404-3:2024” lub „EN 14404-4:2024” dla wkładów i spodni; „EN 14404-2:2024” dla ochraniaczy zakładanych na odzież; „EN 14404:2004+A1:2010” dla wyrobów certyfikowanych wcześniej.
Typ i poziom. Zapis w rodzaju „Typ 2 Poziom 1”. Samo „EN 14404” bez poziomu nie mówi, na jakim podłożu wyrób chroni.
Warunek użycia. Dopisek typu „jedynie łącznie z wkładem…” na karcie spodni albo lista modeli odzieży w instrukcji wkładu.
Rozmiar. Zakres rozmiarów odzieży lub obwodu pasa, dla którego wkład trafia we właściwe miejsce — instrukcje podają go wprost.
Trwałość i kontrola. Okres użytkowania i kryteria wymiany z instrukcji; kontrola przed każdym użyciem.

Słowa „certyfikat zgodności z normą” na karcie produktu nie zastępują tych dokumentów. Listę tego, czego warto wymagać od sprzedawcy, zebraliśmy we wpisie o deklaracji zgodności UE i dokumentacji ŚOI, a podział na kategorie — w tekście kategorie ŚOI I, II i III.

Checklista zakupowa: ochrona kolan dla firmy

Ustal w ocenie ryzyka, na których stanowiskach występuje praca w pozycji klęczącej i ile trwa w ciągu zmiany.
Opisz podłoże: gładkie, równe z drobnymi elementami, nierówne, mokre.
Wybierz typ: wkłady w spodniach, ochraniacze na odzież, mata albo urządzenie z siedziskiem.
Dobierz poziom do podłoża: 0, 1, 1U lub 2.
Przy typie 2 zamawiaj spodnie i wkłady jako komplet wskazany przez producenta; sprawdź dopisek o wkładzie na karcie spodni.
Poproś o deklarację zgodności UE i instrukcję — sprawdź numer części normy z rokiem, typ i poziom.
Zbierz rozmiary pracowników. Wkład w za długich lub za krótkich nogawkach nie leży na kolanie.
Zamów zapas wkładów — wymienia się je osobno, bez wymiany spodni.
Wpisz nakolanniki do tabeli przydziału środków ochrony i poinformuj pracowników, jak je zakładać i kontrolować.
Ustal zasady wymiany: uszkodzony, pęknięty lub trwale odkształcony ochraniacz wycofuje się od razu.

Typowe błędy przy ochronie kolan

Dowolny wkład do dowolnych spodni. Typ i poziom dotyczą zbadanego połączenia, nie samej pianki.
Zakup „EN 14404” bez poziomu. Poziom 0 nie chroni przed przebiciem — na gruzie to za mało.
Zły rozmiar spodni. Gdy kieszeń wypada poniżej lub powyżej rzepki, wkład nie osłania kolana.
Przycinanie wkładów na własną rękę. Dopuszczalne tylko wtedy i tylko w taki sposób, jak przewiduje instrukcja.
Używanie do całkowitego zużycia. Zbita pianka i pęknięta skorupa nie zapewniają deklarowanej ochrony.
Nakolanniki zamiast organizacji pracy. Ochraniacz nie skraca czasu klęczenia — robi to plan pracy.

Podstawa prawna i źródła

Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. — Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 1245) — art. 237⁶ § 1, art. 237⁸ § 1, art. 237⁹ § 1 — tekst jednolity w ISAP.
Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (t.j. Dz.U. z 2003 r. Nr 169, poz. 1650 ze zm.) — załącznik nr 2 w brzmieniu nadanym rozporządzeniem z 4 listopada 2021 r. (Dz.U. z 2021 r. poz. 2088): § 1, § 6, tabele nr 2 i 3 — tekst w ISAP.
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 1297) — wykaz chorób zawodowych, poz. 19 pkt 2 i 3, poz. 20 pkt 4 — tekst jednolity w ISAP.
Rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 607 ze zm.) — załącznik nr 1, część V, pkt 8 — tekst w ISAP.
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/425 z dnia 9 marca 2016 r. w sprawie środków ochrony indywidualnej — art. 15, art. 19 lit. b, załącznik I, załącznik II pkt 3.2 — tekst w EUR-Lex.
Decyzja wykonawcza Komisji (UE) 2026/1279 z dnia 12 czerwca 2026 r. — wykaz norm zharmonizowanych (EN 14404-2:2024, EN 14404-3:2024, EN 14404-4:2024, EN 14404-6:2024) — tekst w EUR-Lex; wcześniej decyzja wykonawcza (UE) 2025/895 z dnia 14 maja 2025 r. — tekst w EUR-Lex.
SATRA Technology (jednostka notyfikowana), „Industrial knee pads — EN 14404:2024” — struktura serii, poziomy ochrony, wymagania dla odzieży — artykuł.
DGUV, Fachbereich Persönliche Schutzausrüstungen, „Häufig gestellte Fragen und Antworten zu Knieschutz” — typy, kategoria II, okres przejściowy — strona DGUV.
Portwest — instrukcja użytkowania 132USP wkładów KP44, KP55 i S156 (EN 14404:2004+A1:2010), dostępna na karcie produktu S156, oraz karty produktów T719 i KP44.

Najczęstsze pytania

Czy nakolanniki są środkiem ochrony indywidualnej?

Tak. Załącznik nr 2 do rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP wymienia „nakolanniki (ochraniacze kolana)” w tabeli nr 3 wśród środków ochrony kończyn dolnych. Według DGUV są środkami ochrony indywidualnej kategorii II w rozumieniu rozporządzenia (UE) 2016/425, czyli trafiają na rynek po badaniu typu UE w jednostce notyfikowanej. Jeżeli pracodawca przewidział je na stanowisku, dostarcza je nieodpłatnie i wymienia po utracie właściwości ochronnych.

Czym różni się typ 1 od typu 2 według EN 14404?

Typ 1 to ochraniacz zakładany na odzież i mocowany taśmami — działa z dowolnymi spodniami, a wymagania dla niego zawiera EN 14404-2:2024. Typ 2 to nakolannik połączony z odzieżą, najczęściej wkład w kieszeni spodni, oceniany razem z tą odzieżą według EN 14404-3:2024 lub EN 14404-4:2024. Typ 3 oznacza maty pod kolana, a typ 4 — nakolanniki będące częścią innych urządzeń.

Czy wkłady jednej marki pasują do spodni innej marki?

Fizycznie często tak, ale deklarowany typ i poziom ochrony dotyczą wyłącznie połączenia zbadanego przez producenta. Instrukcje wkładów wskazują odzież, z którą wykonano badanie, a karty spodni — wkład, z którym obowiązuje oznaczenie. Wyjątkiem są wyroby oznaczone jako system kompatybilny według EN 14404-4:2024, w którym wkłady i kieszenie mają znormalizowany rozmiar i kształt.

Jak długo można używać nakolanników?

Żaden przepis nie ustala okresu w miesiącach — środki ochrony indywidualnej wymienia się zgodnie ze wskazaniami producenta albo po utracie właściwości ochronnych (załącznik nr 2 do rozporządzenia ogólnego BHP, § 3 ust. 3). Przykładowo instrukcja wkładów Portwest podaje okres użytkowania co najmniej 2 lata z zastrzeżeniem, że może się on różnić, i zaleca kontrolę przed każdym użyciem. Uszkodzony ochraniacz wymienia się od razu.

Czy mata pod kolana może zastąpić nakolanniki?

Na stanowisku, które się nie przemieszcza — tak, jeżeli tak wynika z oceny ryzyka. Mata to typ 3 według serii EN 14404; wymagania dla niej zawiera część 5, która nie figuruje w wykazie norm zharmonizowanych z rozporządzeniem (UE) 2016/425. Przy pracy wymagającej ciągłego przesuwania się po podłodze mata zostaje z tyłu, dlatego stosuje się wtedy ochraniacze noszone: typ 1 lub typ 2.

Czy pracownik może używać własnych nakolanników?

Środki ochrony indywidualnej dostarcza pracodawca — nieodpłatnie i takie, które spełniają wymagania oceny zgodności (art. 237⁶ § 1 i 3 Kodeksu pracy). Stanowią one własność pracodawcy (art. 237⁸ § 2). Kodeks pracy dopuszcza używanie własnych rzeczy pracownika tylko w odniesieniu do odzieży i obuwia roboczego (art. 237⁷ § 2), nie do środków ochrony indywidualnej.

Czy nakolanniki chronią przed chorobą zawodową?

Zmniejszają nacisk na kolano i ryzyko urazu od podłoża, ale nie eliminują obciążenia wynikającego z samej pozycji. Wykaz chorób zawodowych wymienia przewlekłe zapalenie kaletki maziowej (poz. 19 pkt 2) oraz przewlekłe uszkodzenie łąkotki u osób pracujących w pozycji klęczącej lub kucznej (poz. 19 pkt 3). Producenci zalecają regularne opuszczanie pozycji klęczącej, dlatego ochraniacze łączy się z rotacją czynności i przerwami.

Podsumowanie

Nakolanniki robocze dobierasz w trzech krokach: typ według sposobu pracy, poziom według podłoża, a przy wkładach — komplet ze spodniami wskazany przez producenta. Seria EN 14404:2024 objęła wymaganiami także odzież z kieszeniami na wkłady, dlatego sama etykieta „EN 14404” to za mało: liczy się numer części, typ, poziom i warunek użycia w deklaracji zgodności UE. Ochraniacz nie zastępuje ograniczania czasu klęczenia.

Wyposażasz ekipę wykończeniową lub instalacyjną? Zobacz nakolanniki i maty oraz spodnie robocze w ventabe bhp. Komplet spodni z wkładami dla całej brygady wycenimy w 24 h — wyślij rozmiary przez formularz wyceny.

Ochrona kolan w pracy — nakolanniki EN 14404, spodnie z kieszeniami i dobór do stanowiska