Normy i certyfikaty
Kategorie ŚOI I, II, III wg rozporządzenia (UE) 2016/425 — co oznaczają przy zakupach
Każdy środek ochrony indywidualnej sprzedawany w UE należy do jednej z trzech kategorii ryzyka określonych w rozporządzeniu (UE) 2016/425. Od kategorii zależy, jak produkt jest certyfikowany, jakie dokumenty musi mieć i na co zwrócić uwagę przy zakupie. Wyjaśniamy, czym różnią się kategorie I, II i III — i co to oznacza w praktyce dla działu zakupów.
Rozporządzenie (UE) 2016/425 — podstawowe fakty
Rozporządzenie 2016/425 obowiązuje w pełni od 21 kwietnia 2018 r. i zastąpiło dyrektywę 89/686/EWG. W odróżnieniu od dyrektywy działa bezpośrednio — bez implementacji krajowej — i obejmuje obowiązkami nie tylko producentów, ale też importerów i dystrybutorów. Dzieli ŚOI na trzy kategorie według poważności ryzyka, przed którym mają chronić — nie według rodzaju produktu.
Kategorie I, II i III — porównanie
| Kategoria | Ryzyko | Przykłady | Ścieżka certyfikacji |
|---|---|---|---|
| I | minimalne | rękawice do lekkich prac porządkowych, okulary przeciwsłoneczne, odzież chroniąca przed niegroźnymi warunkami atmosferycznymi, ochrona przed gorącymi powierzchniami do 50°C | wewnętrzna kontrola produkcji — producent sam deklaruje zgodność |
| II | pośrednie (wszystko, co nie jest kat. I ani III) | hełmy przemysłowe, okulary ochronne, obuwie bezpieczne S1–S3, odzież ostrzegawcza Hi-Vis, większość rękawic roboczych | badanie typu UE (moduł B) przez jednostkę notyfikowaną + zgodność z typem |
| III | bardzo poważne — śmierć lub nieodwracalny uszczerbek na zdrowiu | sprzęt chroniący przed upadkiem z wysokości, ochrona dróg oddechowych, rękawice chemoodporne, odzież trudnopalna, ochronniki słuchu, rękawice antyprzecięciowe wysokich klas | badanie typu UE + coroczny nadzór jednostki notyfikowanej nad produkcją (moduł C2 lub D) |
Do kategorii III rozporządzenie zalicza m.in. ochronę przed: substancjami i mieszaninami niebezpiecznymi dla zdrowia, atmosferą o niedoborze tlenu, szkodliwymi czynnikami biologicznymi, promieniowaniem jonizującym, środowiskiem o temperaturze co najmniej 100°C lub co najwyżej −50°C, upadkiem z wysokości, porażeniem prądem elektrycznym, utonięciem, przecięciem przez przenośną pilarkę łańcuchową oraz szkodliwym hałasem.
Co zmieniło się względem starej dyrektywy?
- Ochronniki słuchu awansowały do kategorii III — wcześniej były w II. Oznacza to coroczny nadzór jednostki notyfikowanej nad ich produkcją.
- Certyfikaty badania typu UE mają maksymalną ważność 5 lat — warto sprawdzać, czy certyfikat produktu jest aktualny.
- Deklaracja zgodności UE musi być dostępna dla każdego egzemplarza — dołączona do produktu albo dostępna pod adresem internetowym wskazanym w instrukcji.
- Importer i dystrybutor odpowiadają za to, że produkt ma oznakowanie CE, instrukcję po polsku i wymagane dokumenty.
Jak rozpoznać kategorię przy zakupie?
Najprościej po oznakowaniu CE. Przy ŚOI kategorii III obok znaku CE musi stać czterocyfrowy numer jednostki notyfikowanej nadzorującej produkcję (np. CE 0121). Brak numeru przy produkcie, który z definicji jest kategorią III — np. szelkach bezpieczeństwa czy półmasce filtrującej — to sygnał ostrzegawczy, że wyrób może być niezgodny z przepisami.
Kompletną listę oznaczeń i norm EN dla poszczególnych grup produktów znajdziesz w naszym przewodniku po oznaczeniach CE i EN ISO.
Co to oznacza dla pracodawcy?
Pracodawca ma obowiązek dostarczyć pracownikom wyłącznie ŚOI spełniające wymagania oceny zgodności (art. 2376 § 3 Kodeksu pracy). W praktyce przy odbiorze dostawy warto sprawdzić:
- oznakowanie CE na produkcie (przy kat. III — z numerem jednostki notyfikowanej),
- instrukcję użytkowania w języku polskim,
- dostęp do deklaracji zgodności UE (w pudełku lub pod adresem WWW),
- zgodność deklarowanych norm EN z wymaganiami z tabeli przydziału i oceny ryzyka.
Te punkty warto wpisać do umowy z dostawcą — podpowiadamy jak w artykule o SLA w kontrakcie na ŚOI.
Najczęstsze pytania
Zależy od deklarowanej ochrony. Rękawice chroniące tylko przed lekkimi otarciami przy pracach porządkowych mogą być kategorią I. Rękawice z deklarowanymi poziomami EN 388 (ścieranie, przecięcie, rozdarcie, przekłucie) to kategoria II, a modele o najwyższej odporności chemicznej — kategoria III.
Producent musi ją dołączyć do wyrobu albo podać w instrukcji adres internetowy, pod którym jest dostępna. Renomowani producenci, jak Portwest, publikują deklaracje na swoich stronach — wystarczy numer artykułu.
Tak — przy sprzęcie chroniącym przed najpoważniejszymi ryzykami (np. praca na wysokości, ochrona dróg oddechowych) pracownik musi przejść praktyczne szkolenie z jego używania. Wynika to z zasad stosowania ŚOI określonych w rozporządzeniu o ogólnych przepisach BHP.
W ventabe bhp sprzedajemy wyłącznie certyfikowane ŚOI z pełną dokumentacją — od odzieży trudnopalnej, przez sprzęt do pracy na wysokości, po ochronę dróg oddechowych. Firmom pomagamy zweryfikować zgodność wyposażenia z wymaganiami — zamówienia na fakturę VAT z rabatem hurtowym.
