Przeglądy szelek i sprzętu do pracy na wysokości — EN 365, terminy i dokumentacja

Autor: Zespół ekspertów ventabe bhp · Zaktualizowano: 27 sierpnia 2026

Ostatnia aktualizacja: 20 sierpnia 2026 r. Opracowanie: zespół ekspertów ventabe bhp.

Przegląd szelek bezpieczeństwa wykonuje się na dwóch poziomach: użytkownik kontroluje sprzęt przed każdym użyciem, a osoba kompetentna przeprowadza przegląd okresowy co najmniej raz na 12 miesięcy — zgodnie z EN 365:2004 i instrukcją producenta. Każdy przegląd trzeba udokumentować w karcie użytkowania sprzętu, a szelki, które zatrzymały upadek, natychmiast wycofać z użytkowania do oceny.

Jak często trzeba przeglądać szelki bezpieczeństwa i kto może to robić?

Szelki bezpieczeństwa kontroluje sam użytkownik przed każdym użyciem, a co najmniej raz na 12 miesięcy przegląda je osoba kompetentna — częściej, jeśli wymaga tego producent lub intensywność użytkowania. Tak stanowi norma EN 365:2004, która określa ogólne wymagania dotyczące instrukcji użytkowania i znakowania sprzętu chroniącego przed upadkiem z wysokości. W praktyce oznacza to dwa niezależne mechanizmy: codzienną kontrolę wzrokowo-dotykową przez pracownika oraz formalny przegląd okresowy z wpisem do karty użytkowania i podpisem osoby kompetentnej.

Termin 12 miesięcy to maksimum, nie standard dla każdych warunków. Szelki używane codziennie na budowie, w kontakcie z pyłem, wilgocią lub na ostrych krawędziach konstrukcji zużywają się szybciej niż komplet wyciągany kilka razy w roku do prac serwisowych — jeżeli instrukcja producenta przewiduje krótszy interwał albo intensywność pracy na to wskazuje, przegląd wykonuje się częściej. Zasady doboru samego sprzętu asekuracyjnego opisaliśmy szerzej w artykule o wymaganiach prawnych i doborze sprzętu do pracy na wysokości.

Dlaczego przeglądy sprzętu do pracy na wysokości to obowiązek pracodawcy?

Praca na wysokości to praca na powierzchni położonej co najmniej 1,0 m nad poziomem podłogi lub ziemi (§ 105 rozporządzenia MPiPS z 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów BHP). Rozporządzenie zalicza prace na wysokości do prac szczególnie niebezpiecznych — § 80–81 wymagają ich wykazu, bezpośredniego nadzoru, odpowiednich środków zabezpieczających i instruktażu pracowników. Środki ochrony indywidualnej pracodawca dostarcza nieodpłatnie na podstawie art. 237⁶ § 1 Kodeksu pracy — a sprzęt, którego stanu nikt nie kontroluje, tego obowiązku realnie nie spełnia.

Sprzęt chroniący przed upadkiem z wysokości należy do ŚOI kategorii III według rozporządzenia (UE) 2016/425 — czyli do kategorii chroniącej przed skutkami śmiertelnymi lub nieodwracalnym uszczerbkiem na zdrowiu. Wymaga badania typu UE oraz nadzoru jednostki notyfikowanej nad produkcją, a obok znaku CE na wyrobie znajduje się numer tej jednostki. Podział kategorii i jego konsekwencje dla zakupów opisaliśmy w tekście o kategoriach ŚOI według rozporządzenia (UE) 2016/425. Skoro prawodawca objął ten sprzęt najostrzejszym reżimem certyfikacji, konsekwentne przeglądy w zakładzie są naturalnym przedłużeniem tej logiki — i pierwszym punktem, o który zapyta inspektor po wypadku.

Co obejmuje kontrola przed użyciem, a co przegląd okresowy?

Kontrola przed użyciem to szybkie, ale systematyczne oględziny wykonywane przez pracownika, który za chwilę założy szelki. Obejmuje:

• taśmy nośne — na całej długości, z przegięciem w palcach, w poszukiwaniu przecięć, przetarć, wybrzuszeń i przepaleń,
• szwy nośne — czy nie są rozprute, przetarte lub odbarwione,
• klamry i elementy metalowe — czy działają, domykają się i nie mają śladów korozji ani deformacji,
• amortyzator — czy pokrowiec jest zamknięty, a wskaźnik zadziałania nie został naruszony,
• oznakowanie — czy etykieta z danymi identyfikacyjnymi jest czytelna.

Przegląd okresowy przez osobę kompetentną jest głębszy: obejmuje ten sam zakres, ale metodycznie, element po elemencie, z porównaniem stanu sprzętu z wymaganiami instrukcji producenta, weryfikacją historii użytkowania w karcie oraz decyzją — dopuścić do dalszej pracy czy wycofać. Wynik przeglądu wraz z datą i podpisem trafia do karty użytkowania. Kontrola przed użyciem nie zastępuje przeglądu okresowego i odwrotnie — EN 365:2004 wymaga obu.

Kto to jest osoba kompetentna i skąd ją wziąć?

Osoba kompetentna to osoba, która zna aktualne wymagania dotyczące przeglądów, zalecenia producenta danego sprzętu i potrafi ocenić jego stan techniczny na tyle, by odpowiedzialnie zdecydować o dopuszczeniu lub wycofaniu. W praktyce kompetencje zdobywa się na szkoleniach prowadzonych przez producentów sprzętu asekuracyjnego — po ukończeniu takiego szkolenia inspektor otrzymuje uprawnienia do przeglądów wyrobów danej marki, zwykle odnawiane cyklicznie.

Firma ma dwie drogi:

1. Własny inspektor — przeszkolenie behapowca, brygadzisty lub magazyniera u producenta; opłacalne przy większej liczbie kompletów, bo przeglądy robi się na bieżąco, bez wysyłania sprzętu.
2. Przegląd zewnętrzny — zlecenie serwisowi producenta lub dystrybutora; wygodne przy kilku zestawach, ale wymaga zaplanowania, żeby sprzęt nie wypadł z użytku w szczycie prac.

Niezależnie od modelu decyzja osoby kompetentnej jest wiążąca: jeśli inspektor wycofuje szelki, nie wracają one na stan „bo jeszcze dobrze wyglądają”.

Co dyskwalifikuje szelki bezpieczeństwa?

Część uszkodzeń nie podlega dyskusji ani „obserwacji do następnego przeglądu” — sprzęt wycofuje się natychmiast. Bezwzględne kryteria dyskwalifikacji:

• przecięte, przetarte, przepalone lub sparciałe taśmy nośne,
• rozprute lub przetarte szwy nośne,
• korozja, pęknięcia lub deformacje klamer i innych elementów metalowych,
• kontakt z chemikaliami — kwasami, zasadami, rozpuszczalnikami — nawet bez widocznych śladów na taśmie,
• ślady zadziałania wskaźnika upadku w amortyzatorze (rozdarty pokrowiec, rozciągnięta taśma zszywana),
• zatrzymanie upadku — sprzęt, który zatrzymał upadek, EN 365:2004 nakazuje natychmiast wycofać z użytkowania do oceny przez osobę kompetentną,
• nieczytelna etykieta — bez identyfikacji nie da się powiązać sprzętu z kartą użytkowania ani ustalić jego wieku.

Do tego dochodzi żywotność elementów tekstylnych: określa ją instrukcja producenta, typowo do 10 lat od daty produkcji — ale to instrukcja, nie reguła kciuka, rozstrzyga. Szelki mogą stracić przydatność dużo wcześniej, a po przekroczeniu terminu producenta nie wracają do użytku nawet w idealnym stanie wizualnym. Terminy wymiany różnych grup ŚOI zestawiliśmy w artykule kiedy wymienić ŚOI — żywotność hełmu, obuwia i szelek.

Jak przeglądać cały zestaw — element po elemencie

Szelki to tylko jeden element systemu powstrzymywania spadania. Przeglądowi podlega każdy składnik zestawu — a każdy ma własną normę i własne słabe punkty:

Element zestawu	Norma	Co sprawdzać przy przeglądzie	Kiedy bezwzględnie wycofać
Szelki bezpieczeństwa	EN 361	Taśmy, szwy nośne, klamry, punkty zaczepowe A, czytelność etykiety	Przecięcia/przetarcia taśm, rozprute szwy, korozja klamer, zatrzymany upadek
Amortyzator bezpieczeństwa	EN 355	Stan pokrowca, wskaźnik zadziałania, taśma i zszycia rozrywane (amortyzator ogranicza siłę udarową do maks. 6 kN)	Jakikolwiek ślad zadziałania wskaźnika upadku, rozdarty pokrowiec
Linka bezpieczeństwa	EN 354	Oplot/taśma na całej długości, zakończenia, kausze, zatrzaśniki i ich zamki	Przecięcia, przetarcia, kontakt z chemią, niedomykający się zatrzaśnik
Urządzenie samohamowne	EN 360	Wysuw i zwijanie liny/taśmy, działanie blokady przy szarpnięciu, obudowa, krętlik	Brak blokowania, uszkodzona obudowa, zatrzymany upadek
Pas i linka do pracy w podparciu	EN 358	Taśmy i szwy pasa, klamry regulacyjne, boczne klamry zaczepowe, regulator linki	Uszkodzenia taśm/szwów, niesprawna regulacja długości
Urządzenie kotwiczące	EN 795	Stan konstrukcyjny, deformacje, korozja, kompletność, zgodność montażu z instrukcją	Deformacja, pęknięcia, przeciążenie po zatrzymaniu upadku
Hełm	EN 397 z paskiem podbródkowym lub EN 12492	Skorupa (pęknięcia, kredowanie), więźba, pasek podbródkowy i zapięcie	Pęknięcia skorupy, uderzenie, przekroczona żywotność z instrukcji

Kompletne, spasowane systemy — szelki, amortyzator z linką lub urządzenie samohamowne plus torba — znajdziesz w kategorii zestawy do pracy na wysokości. Zestaw od jednego producenta upraszcza też przeglądy: jedna instrukcja, jeden serwis, jedna karta.

Karta użytkowania sprzętu — jak ją prowadzić?

Karta użytkowania sprzętu to indywidualny dokument każdego egzemplarza sprzętu chroniącego przed upadkiem, wymagany przez EN 365:2004. Powinna zawierać:

1. identyfikację wyrobu — model, numer seryjny, producenta,
2. datę produkcji,
3. datę pierwszego użycia (od niej często liczy się okres eksploatacji z instrukcji),
4. daty i wyniki wszystkich przeglądów okresowych,
5. podpis osoby kompetentnej wykonującej przegląd.

Karta wędruje ze sprzętem przez cały okres eksploatacji. Bez niej nie udowodnisz, że przeglądy się odbywały, ani nie ustalisz, czy szelki nie przekroczyły żywotności — a przy kilkunastu kompletach w firmie pilnowanie terminów „z głowy” kończy się przeterminowanym przeglądem. Warto połączyć karty z ewidencją wydań ŚOI: jak zorganizować taki rejestr i zautomatyzować przypomnienia, opisaliśmy w artykule o rejestrze wydania odzieży i ŚOI.

Typowe błędy zakładowe — co znajdzie PIP?

Najczęstszy obraz z praktyki: szelki „wiszą na gwoździu” w blaszanym kontenerze, między łopatami a przedłużaczem, w słońcu i wilgoci. Nikt nie wie, ile mają lat, bo etykieta wytarła się do białości, a karty użytkowania nie założono nigdy. Kontrola przed użyciem sprowadza się do strzepnięcia pyłu. Podczas kontroli inspektor pracy przy pracach szczególnie niebezpiecznych sprawdza w pierwszej kolejności dokumenty — i właśnie tam ten stan wychodzi natychmiast:

• brak kart użytkowania lub karty bez wpisów przeglądów okresowych,
• przegląd „przeterminowany” — ostatni wpis starszy niż 12 miesięcy,
• sprzęt bez możliwości identyfikacji (nieczytelne etykiety) — czyli bez powiązania z jakąkolwiek dokumentacją,
• szelki po upadku lub z zadziałanym amortyzatorem nadal na stanie brygady,
• brak wykazu prac szczególnie niebezpiecznych i nadzoru wymaganych przez § 80–81 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP.

Każdy z tych punktów jest do wyeliminowania organizacyjnie, bez dużych kosztów: szafka lub wieszaki na sprzęt asekuracyjny zamiast gwoździa, karta założona w dniu wydania, roczny harmonogram przeglądów w kalendarzu. Sam dobór sprzętu do stanowiska — bo nie każde prace wymagają tego samego systemu — powinien wynikać z oceny ryzyka; jak ją przełożyć na konkretne ŚOI, pokazujemy w artykule o ocenie ryzyka zawodowego i doborze ŚOI.

Podstawa prawna

• Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. — Kodeks pracy, art. 237⁶ § 1 (nieodpłatne dostarczanie środków ochrony indywidualnej przez pracodawcę).
• Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (t.j. Dz.U. 2003 nr 169 poz. 1650 ze zm.) — § 105 (definicja pracy na wysokości), § 80–81 (prace szczególnie niebezpieczne: wykaz, nadzór, środki zabezpieczające, instruktaż).
• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/425 z dnia 9 marca 2016 r. w sprawie środków ochrony indywidualnej (kategoria III — badanie typu UE i nadzór jednostki notyfikowanej).
• Normy: EN 365:2004, EN 361, EN 355, EN 354, EN 360, EN 358, EN 795, EN 397, EN 12492 — wymagania techniczne i zasady przeglądów sprzętu chroniącego przed upadkiem z wysokości.

Najczęstsze pytania

Jak często trzeba robić przegląd szelek bezpieczeństwa?

Co najmniej raz na 12 miesięcy — taki maksymalny odstęp między przeglądami okresowymi wskazuje norma EN 365:2004. Przy intensywnym użytkowaniu, pracy w trudnych warunkach lub gdy wymaga tego instrukcja producenta, przeglądy wykonuje się częściej. Niezależnie od tego użytkownik kontroluje szelki przed każdym użyciem.

Kto może wykonać przegląd okresowy szelek?

Osoba kompetentna — czyli osoba znająca aktualne wymagania przeglądów i zalecenia producenta, potrafiąca ocenić stan sprzętu. W praktyce kompetencje potwierdza szkolenie inspektorskie u producenta sprzętu. Może to być przeszkolony pracownik firmy albo zewnętrzny serwis producenta lub dystrybutora.

Co zrobić z szelkami, które zatrzymały upadek?

Natychmiast wycofać je z użytkowania — razem z amortyzatorem, linką i pozostałymi elementami systemu — i przekazać do oceny osobie kompetentnej. Tak wymaga EN 365:2004. Amortyzator ze śladami zadziałania wskaźnika upadku nie wraca do użytku, a decyzję o losie pozostałych elementów podejmuje osoba kompetentna.

Ile wynosi żywotność szelek bezpieczeństwa?

O żywotności elementów tekstylnych decyduje instrukcja producenta — typowo dopuszcza ona do 10 lat od daty produkcji. To górna granica, nie gwarancja: szelki uszkodzone mechanicznie, po kontakcie z chemikaliami albo po zatrzymaniu upadku wycofuje się niezależnie od wieku.

Co musi zawierać karta użytkowania sprzętu?

Identyfikację wyrobu (model, numer seryjny, producent), datę produkcji, datę pierwszego użycia oraz daty i wyniki wszystkich przeglądów okresowych z podpisem osoby kompetentnej. Kartę prowadzi się osobno dla każdego egzemplarza sprzętu przez cały okres jego eksploatacji.

Czy szelki do pracy na wysokości to ŚOI kategorii III?

Tak. Sprzęt chroniący przed upadkiem z wysokości należy do kategorii III według rozporządzenia (UE) 2016/425 — wymaga badania typu UE oraz nadzoru jednostki notyfikowanej nad produkcją. Obok znaku CE na wyrobie musi znajdować się numer tej jednostki notyfikowanej.

Od jakiej wysokości praca jest pracą na wysokości?

Od 1,0 m — praca na wysokości to praca na powierzchni położonej co najmniej 1,0 m nad poziomem podłogi lub ziemi (§ 105 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP). Prace na wysokości należą do prac szczególnie niebezpiecznych, wymagających wykazu, nadzoru i instruktażu.

Podsumowanie

System przeglądów sprzętu do pracy na wysokości opiera się na trzech filarach z EN 365:2004: kontrola przez użytkownika przed każdym użyciem, przegląd okresowy co najmniej raz na 12 miesięcy przez osobę kompetentną oraz karta użytkowania dokumentująca całą historię egzemplarza. Sprzęt po zatrzymaniu upadku, z uszkodzonymi taśmami, rozprutymi szwami, skorodowanymi klamrami lub po kontakcie z chemikaliami wycofuje się bezwzględnie, a o maksymalnym okresie eksploatacji elementów tekstylnych decyduje instrukcja producenta.

Organizacyjnie to niewielki wysiłek: karta zakładana w dniu wydania sprzętu, roczny harmonogram przeglądów, przeszkolony inspektor lub umowa z serwisem i sensowne miejsce przechowywania zamiast gwoździa w kontenerze. W zamian firma ma sprzęt, któremu pracownicy mogą zaufać, i dokumentację, która broni się podczas kontroli PIP i po każdym incydencie.

Kompletujesz lub wymieniasz sprzęt asekuracyjny dla swojej brygady? W ventabe bhp dobieramy szelki, amortyzatory i kompletne systemy do charakteru prac i oceny ryzyka na stanowisku. Sprawdź ofertę szelek bezpieczeństwa i pozostałego sprzętu do pracy na wysokości lub napisz na biuro@ventabe.pl — przygotujemy wycenę na fakturę VAT z rabatem hurtowym.