Obowiązki pracodawców
Służba BHP w firmie — kiedy jest obowiązkowa i kto może pełnić jej zadania
Kto w firmie ma się zajmować BHP: własny etat, pracownik „przy okazji”, a może firma zewnętrzna? Przepisy odpowiadają na to pytanie precyzyjniej, niż się powszechnie sądzi — progi zatrudnienia decydują, jakie rozwiązanie jest legalne. Wyjaśniamy, kiedy służba BHP jest obowiązkowa, kiedy pracodawca może wykonywać jej zadania sam i na czym polega dozwolony outsourcing.
Podstawa prawna
Służbę BHP reguluje art. 237¹¹ Kodeksu pracy oraz rozporządzenie Rady Ministrów z 2 września 1997 r. w sprawie służby bezpieczeństwa i higieny pracy. Służba BHP pełni funkcje doradcze i kontrolne — nie zdejmuje z pracodawcy odpowiedzialności za stan BHP, ale dostarcza kompetencji, których wymaga prawo.
Progi zatrudnienia — kto może co
| Zatrudnienie | Dopuszczalne rozwiązanie |
|---|---|
| powyżej 100 pracowników | obowiązkowa służba BHP jako wyodrębniona komórka (pracownik lub pracownicy służby) |
| do 100 pracowników | zadania służby można powierzyć pracownikowi zatrudnionemu przy innej pracy (z wymaganymi kwalifikacjami) lub — gdy brak kompetentnych pracowników — specjaliście spoza zakładu (outsourcing) |
| do 10 pracowników | pracodawca może sam wykonywać zadania służby BHP, jeśli ukończył szkolenie niezbędne do ich wykonywania |
| do 50 pracowników | pracodawca może sam wykonywać zadania służby, jeśli dodatkowo jego działalność należy do grupy o kategorii ryzyka nie wyższej niż trzecia (wg przepisów o ZUS) i ukończył szkolenie |
Ważny szczegół: przy zatrudnieniu ponad 600 pracowników zatrudnia się co najmniej 1 pracownika służby BHP w pełnym wymiarze na każdych 600 zatrudnionych. Inspektor pracy może też nakazać utworzenie służby BHP mimo mniejszego zatrudnienia, jeśli uzasadniają to stwierdzone zagrożenia.
Kwalifikacje — kto może pracować w służbie BHP
Rozporządzenie określa hierarchię stanowisk (inspektor, starszy inspektor, specjalista, starszy specjalista, główny specjalista) i wymagania: od technika BHP na stanowisku inspektora po studia kierunkowe (lub podyplomowe) z BHP i staż zawodowy na stanowiskach specjalistów. Specjalista spoza zakładu musi spełniać te same wymagania kwalifikacyjne co starszy inspektor lub specjalista — warto o tym pamiętać, wybierając firmę outsourcingową.
Czym służba BHP zajmuje się w praktyce?
Rozporządzenie wylicza ponad dwadzieścia zadań. Najważniejsze z perspektywy codziennego działania firmy:
- przeprowadzanie kontroli warunków pracy i przestrzegania przepisów,
- udział w ocenie ryzyka zawodowego i jej aktualizacjach,
- udział w ustalaniu okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy oraz prowadzenie rejestrów,
- doradztwo w doborze środków ochrony indywidualnej i opiniowanie tabel przydziału,
- współpraca przy organizacji szkoleń BHP (instruktaż ogólny prowadzi właśnie służba BHP),
- opiniowanie instrukcji stanowiskowych, udział w komisjach BHP (obowiązkowa przy zatrudnieniu powyżej 250 osób).
Czego służba BHP robić nie powinna: rozporządzenie zastrzega, że nie wolno jej obciążać zadaniami niezwiązanymi z jej funkcją — „BHP-owiec” zajmujący się głównie kadrami czy administracją to naruszenie przepisów.
Etat czy outsourcing — jak wybrać?
- Outsourcing sprawdza się w firmach do 100 osób o ustabilizowanych procesach: stały przegląd, szkolenia okresowe, dokumentacja, wsparcie powypadkowe. Umowa powinna określać częstotliwość wizyt, czas reakcji na wypadek i zakres dokumentów — analogicznie jak SLA w umowie z dostawcą ŚOI,
- własny pracownik ma przewagę tam, gdzie ryzyko jest dynamiczne: produkcja wielozmianowa, częste zmiany technologii, prace szczególnie niebezpieczne — bo widzi zakład codziennie, nie raz w miesiącu,
- hybryda — pracownik z zadaniami służby BHP wspierany zewnętrznym specjalistą przy audytach i szkoleniach — bywa optymalna dla firm 50–100 osób.
Najczęstsze pytania
Pracodawca zatrudniający więcej niż 100 pracowników tworzy służbę BHP. Do 100 pracowników zadania służby można powierzyć pracownikowi zatrudnionemu przy innej pracy albo specjaliście spoza zakładu, a najmniejsze firmy (do 10, a przy niskiej kategorii ryzyka do 50 pracowników) może obsługiwać sam pracodawca po ukończeniu odpowiedniego szkolenia.
Progi z art. 237¹¹ KP dotyczą pracowników w rozumieniu Kodeksu pracy, czyli zatrudnionych na umowę o pracę. Trzeba jednak pamiętać, że obowiązki BHP wobec zleceniobiorców i innych osób wykonujących pracę w zakładzie istnieją niezależnie (art. 304 KP).
Takie same jak pracownicy służby BHP na stanowiskach specjalistycznych — co najmniej wykształcenie kierunkowe (studia lub studia podyplomowe z BHP) i wymagany staż w służbie. Przed podpisaniem umowy warto poprosić o dokumenty potwierdzające kwalifikacje i aktualne szkolenie okresowe.
Służba BHP doradza — decyzje zakupowe i tak podejmuje firma. W ventabe bhp pomagamy przełożyć zalecenia BHP na konkretne produkty: odzież roboczą, rękawice, obuwie i odzież Hi-Vis — z dokumentacją norm, na fakturę VAT i z rabatami dla firm.
